Rome
Het Romeins Forum van bovenaf Jeremy Vandel

Het Forum Romanum

Samen met de Palatijn en het Colosseum maakt het Romeins Forum deel uit van het meest bezochte archeologische circuit van Italië. Geen reis naar Rome zou compleet zijn zonder een bezoek aan dit majestueuze complex in het hart van de Eeuwige Stad.

Het Forum Romanum, in het oude Rome bekend als Forum Magnum, was de ontmoetingsplek van de burgers en het middelpunt van de gehele Romeinse beschaving. De inwoners gingen erheen om deel te nemen aan administratieve, politieke, economische en religieuze zaken die de gemeenschap aangingen.

Na meer dan een millennium vrijwel ononderbroken te hebben gefunctioneerd, kan wat vandaag de dag nog over is van het Forum Romanum worden bezichtigd in de archeologische zone die ook de Palatijn en het Colosseum omvat.

Geschiedenis van het Forum Romanum

Er is helaas weinig over van wat ooit het centrum van de Romeinse beschaving was (tot deze rol werd overgenomen door de Keizerlijke Fora). Net als het Colosseum werd het Forum Romanum na een tijd gebruikt als bron voor bouwmaterialen en tot de 19e eeuwe eeuw werd het land zelfs gebruikt om koeien te laten grazen.

Monarchale periode (753 - 509 v.Chr.)

Rond de 8e eeuw v.Chr. was de vallei waar het Forum staat oorspronkelijk moerassig en ongeschikt voor nederzettingen. Het bovenste deel van de nabijgelegen heuvels werd bewoond door etnische groepen van Sabijnse en Latijnse afkomst.

Ten noorden van de Tiber, in het gebied van Toscane, leefden de Etrusken die handel dreven met de Grieken ten zuiden van het schiereiland. De Latijnse en Sabijnse dorpen vormden een verplichte doorgang voor de handelsroutes, wat een geleidelijke culturele versmelting veroorzaakte.

Tot die tijd werd de vallei gebruikt als necropolis. Rond het jaar 600 v.Chr. liet koning Tarquinio Prisco, van Etruskische afkomst, de Cloaca Maxima bouwen. Dit was een grootschalig project dat de vallei drooglegde en het mogelijk maakte de oppervlakte te bestraten met gestampte aarde.

Zo ontstond er een rechthoekig openbaar plein, waar de burgers elkaar konden treffen en deel konden nemen aan verschillende activiteiten. Het Forum werd het centrum en de oorsprong van Rome.

Door de geschiedenis heen is het Forum Romanum uitgebreid met prachtige gebouwen, monumenten en nieuwe veroveringen. De meest archaïsche monumenten, zoals het Comitium (openbare ruimte), de Lapis Niger (heiligdom), de Vulcanal (heiligdom), de Regia (koningshuis), de Curia Julia (senaatsgebouw) en de Tempel van Vesta, behoren tot de koninklijke periode toen de monarchale macht de overhand had.

Republikeinse periode (509 - 27 v.Chr.)

In de 4e en 3e eeuw v.Chr. behield het Forum Romanum zijn belang en werd het steeds verder uitgebreid, ook al is het door de latere verbouwingen moeilijk vast te stellen hoe het precies was verdeeld en hoe het eruit zag.

In de eerste fase van de Republiek werden belangrijke tempels ingewijd zoals de Tempel van Saturnus (498 v.Chr.), de eerste op het Forum, en die van Castor en Pollux (484 v.Chr.).

In de laatste eeuwen van de Republikeinse periode vonden er belangrijke veranderingen plaats op het Forum Romanum. De talrijke veroveringen en uitbreidingen van het rijk leidden tot de bouw van grote monumenten, die van Rome een authentieke metropool maakten die kon concurreren met de Helleense koninkrijken ten oosten van de Middellandse Zee.

In deze fase werd de Curia verbouwd tot de Curia Julia, ter ere van Julius Caesar, die de opdracht tot de werkzaamheden had gegeven. Andere belangrijke gebouwen die tijdens deze fase werden gebouwd waren het Tabularium (een archief en plaats waar officiële documenten werden bewaard) en de basilieken Porcia (184 v.Chr.), Aemilia (179 v.Chr.), Sempronia (169 v.Chr.) en Opimia (169 v.Chr.).

Keizertijd (27 v.Chr. - 476 n.Chr.)

In deze periode onderging het Forum Romanum een grote uitbreiding. Het proces begon met Julius Caesar aan het einde van de Republiek en werd voortgezet met de keizers Augustus, Vespasianus, Nerva en Trajanus. Het uitgestrekte gebied staat nu bekend als de Keizerlijke Fora.

Aan het einde van de Republiek werd de politieke functie van de keizer versterkt en verplaatste de activiteit zich van het Forum naar de Palatijn, waar zich het keizerlijk paleis bevond. Zo verloor het Keizerfora een deel van zijn prestige.

Wél bleef het het centrum van handel en financiële activiteit. Ook bleef het de ideale plaats om grote keizerlijke plechtigheden te vieren, maar uiteindelijk was het niet langer de plaats waar de belangrijkste beslissingen werden genomen.

Het werd vooral gekenmerkt door een intense activiteit van wederopbouw van de beschadigde monumenten en door de bouw van nieuwe werken zoals de Boog van Septimius Severus.

Het was ook in deze periode, tijdens de regeertijd van Vespasianus, dat het Colosseum werd gebouwd.

Middeleeuwen (476 - 1492)

Ondanks de val van het Romeinse Rijk was het Byzantijnse Rijk op zijn hoogtepunt. In het jaar 608 n.Chr. werd het laatste monument van het Forum gebouwd, de Zuil van Phoca, gewijd aan de Byzantijnse keizer Flavius Phoca Augustus. Deze zuil is vandaag de dag nog intact en vertegenwoordigt de symbolische waarde van de laatste slag van het Forum Romanum.

In deze periode bleef de herinnering aan het Forum weliswaar voortleven, maar de meeste monumenten vervielen tot ruïnes. Dit prachtige architectonische complex werd langzaam begraven en met de tijd begon het gebruikt te worden als weide voor vee en als akkerland. Hierdoor kreeg het de naam Campo Vaccino of Campo delle Vacche, vernoemd naar de koeien die hier graasden.

Renaissance (1492 - 1789)

Ironisch genoeg was de grote bewondering die men had voor de klassieke oudheid de oorzaak van de meeste vernielingen in het Forum Romanum.

In die tijd brak er een soort bouwkoorts uit en werd het Forum Romanum gebruikt als steengroeve voor materialen die werden gestolen en hergebruikt. Sommige tempels die tot dan toe in hun geheel bewaard waren gebleven, verdwenen binnen enkele maanden volledig, waardoor de vallei veranderde in een verzameling ruïnes.

Hedendaagse tijd (1789 - heden)

Na lange tijd in de vergetelheid te zijn geraakt, werd in de 18e eeuw begonnen met systematische archeologische opgravingen van het Forum Romanum. In de 19e eeuw werd voorrang gegeven aan restauratie- en onderhoudswerkzaamheden om te voorkomen dat de weinige overblijfselen die er nog waren zouden worden aangetast.

Vandaag de dag kunnen we zeggen dat de oorspronkelijke structuur van het Forum Romanum min of meer intact is gebleven, ondanks de transformaties die het gebied heeft moeten ondergaan vanwege de opgravingen en de ontwikkeling van het moderne Rome.

De archeologische zone van het Forum Romanum is zonder twijfel een bezoekje waard. Laat je fantasie de vrije loop: stel je voor hoe de basilieken er vroeger uitzagen, hoe de tempels gevuld waren met offers en hoe de stemmen van de Senaat klonken terwijl de voetstappen van de soldaten op de achtergrond paradeerden langs de Via Sacra.

Gebouwen en monumenten van het Forum

Zoals eerder vermeld, staat het Forum vol majestueuze gebouwen, werken en monumenten uit verschillende perioden van de Romeinse geschiedenis. Enkele van de meest relevante zijn vermeld in het historische gedeelte van dit artikel en zullen hieronder nader worden toegelicht.

Comitium

De patriciërs en de plebejers waren in de tijd van de Romeinse Republiek aan de macht. De patriciërs waren de elite en vergaderden in de Curia (de senaatszaal), het meest westelijke gebouw aan het Forum Romanum.

De plebejers (gewone burgers) kwamen buiten samen op het Comitium voor de comizi curiati (volksvergaderingen), het openbare deel van het plein voor de Curia. Tevens werd het volk daar vanaf de Rostra, het spreekgestoelte van het Romeinse consulaat, toegesproken.

Vulcanal

De Vulcanal was een heilig altaar gebouwd ter ere van Vulcanus (de Romeinse god van het vuur). Deze werd al in de 8e eeuw v.Chr. gebouwd en bevindt zich ten westen van het Comitium. Volgens de legende werd het heiligdom gebouwd op de plaats waar Romulus en Titus Tatius de vrede tussen de Latijnen en de Sabijnen sloten.

Oorspronkelijk was de Vulcanal een altaar in de openlucht, omringd door diverse monumenten. Er stond bijvoorbeeld een sculptuur van een quadriga die door Romulus werd geplaatst na zijn overwinning op de stad Caenina. Later werd ernaast ook een standbeeld van Romulus geconstrueerd.

De Vulcanal had tijdens de periode van de keizertijd een politieke functie als verzamelplaats voor de burgers. Dit was voor het Comitium en de Rostra werden gebouwd en diende tevens als podium voor publieke sprekers.

Regia

De Regia (het koninklijk paleis) was een tweedelig bouwwerk, gebouwd door de tweede koning van Rome, Numa Pompilius. Het was gelegen langs de Via Sacra aan de rand van het Romeins Forum. Oorspronkelijk diende het als residentie van de Romeinse staatshoofden en later als kantoor van de Pontifex Maximus, de hoogste religieuze functionaris van de stad.

Het interieur was verdeeld in drie kamers met toegang vanaf de binnenplaats naar de middelste kamer. Het werd verbrand en gerestaureerd in 148 v.Chr. en opnieuw acht jaar na de dood van Julius Caesar in 36 v.Chr. De tweede restauratie werd in marmer uitgevoerd door Gnaeus Domitius Calvinus.

Curia Julia

In het gebied van het Comitium bevond zich aanvankelijk de Curia Hostilia, het oudste senaatsgebouw van Rome, gesticht door de derde koning van de stad Tullus Hostilius. De constructie werd in het jaar 53 v.Chr. door een brand verwoest en later door Sulla’s zoon herbouwd.

In 44 v.Chr., toen Julius Caesar het Forum opnieuw inrichtte, werd de Curia Hostilia afgebroken en daar de Curia Julia (ter ere van Julius Caesar) gebouwd. Dit is tevens het best bewaarde monument van het Forum Romanum, omdat paus Honorius het in de 7e eeuw tot kerk verbouwde.

Tabularium

Dit is een monument op de heuvel Campidoglio (achter Piazza del Campidoglio), waarvan nog maar drie van de oorspronkelijke tien bogen te zien zijn. Het gebouw was bedoeld als staatsarchief, een plaats waar openbare akten, senaatsbesluiten en vredesverdragen werden bewaard, sommige gegraveerd op bronzen tabletten (vandaar de naam Tabularium).

Het werd in 78 v.Chr. gebouwd door Consul Quinto Lutazio Catulo en is een van de weinige monumenten uit de Republikeinse periode die vandaag de dag nog in goede staat verkeren. Momenteel zijn in het door Michelangelo gerenoveerde bovenste gedeelte de kantoren van de gemeente Rome gevestigd.

Lapis Niger

Ondanks dat dit een van de belangrijkste monumenten van de stad is, is de Lapis Niger (zwarte steen) minder algemeen bekend. Dat komt omdat dit prachtige werk door ingrijpende restauratiewerkzaamheden niet toegankelijk is voor bezoekers.

De Lapis Niger is een ondergronds heiligdom, afgedekt met een zwarte marmeren plaat, op een steenworp afstand van de Curia. De oorsprong ervan is een mysterie, maar voor de Romeinen uit de keizertijd waren de volgende twee verhalen bekend.

Volgens de ene mythe bevond zich hier het graf van Romulus, de eerste koning van Rome. Volgens een ander verhaal was dit het graf van Osto Ostilio, de persoonlijke lijfwacht van Romulus.

In het monument bevindt zich een tombe, een altaar en een zuil. Op de graftombe staat een van de oudste aan ons overgeleverde inscripties in het Latijn. Deze omschrijft dat wie het waagt het graf van de koning te openen vervloekt wordt.

Tempel van Vesta

Dit is een van de oudste tempels van Rome. Het is een klein rond gebouw aan het oostelijke uiteinde van het Romeins Forum, langs de Via Sacra, naast de Regia en het Huis van de Vestaalse Maagden.

In de tempel waren de maagdelijke priesteressen verantwoordelijk voor het brandend houden van het heilige vuur, gewijd aan de godin Vesta. Deze was alleen toegankelijk voor de koning en de priesteressen.

Van de restauratie die in 1930 werd uitgevoerd, waarbij originele materialen van dezelfde tempel werden gebruikt, zijn er momenteel nog zes zuilen over.

Huis van de Vestaalse Maagden

In het Atrium Vestae woonden zes adellijke vrouwen die de Tempel van Vesta voor 30 jaar moesten dienen. Het enorme gebouw had drie verdiepingen en telde 50 kamers die waren gebouwd rondom een rechthoekig atrium met een dubbele vijver. In de oostelijke hoek van het huis stond een standbeeld van Numa Pompilius, de oprichter van de Vesta-cultus.

Het huis was gebouwd aan de voet van de Palatijn, waar een heilig bos lag. Tijdens de Grote Brand van Rome in 64 n.Chr. werd het bos inclusief het Huis van de Vestaalse Maagden en andere omringende gebouwen verwoest. Hierna werd het huis herbouwd en bewoond tot keizer Theodosius I aan het einde van de vierde eeuw de cultus verbood.

Het huis bleef tot de 11e of 12e eeuw in gebruik door leden van het keizerlijk en pauselijk hof. Vandaag de dag staan rondom het atrium de opgegraven beelden van de Vestaalse maagden opgesteld.

Tempel van Saturnus

Naast de Tempel van Vesta is de Tempel van Saturnus (god van het graan en de landbouw) een van de oudste heiligdommen van het Romeins Forum. Het werd tussen 501 en 498 v.Chr. gebouwd en, hoewel het aan de god Saturnus was gewijd, werd het in de Republiek vooral gebruikt als schatkamer en archief van officiële staatsdocumenten.

Volgens de mythologie werd Saturnus door Jupiter/Zeus verjaagd van de Olympus en vertrok hij per schip naar Latium. Hier leerde hij de koning en zijn mensen hoe ze hun land moesten bewerken, wat zorgde voor voorspoed, vreugde en vrede. Als dank daarvoor werd hij als mede koning aangewezen en werd zijn regeerperiode ook wel het Gouden Tijdperk genoemd.

De restanten van de tempel (8 zuilen) bevinden zich in het zuidwestelijke deel van het Forum Romanum, aan de voet van de Capitolijnse heuvel en in de buurt van de Basilica Julia.

Tempel van Castor en Pollux

Deze tempel staat ook bekend als de Tempel van de Dioscuren. Dit was een tempel gewijd aan de uit de Griekse mythologie afkomstige tweeling Castor en Pollux uit het oude Rome.

Het werd gebouwd als dankbetuiging voor de overwinning in de slag bij het meer van Regillus in het jaar 495 v.Chr. De overblijfselen van deze tempel behoren tot de meest karakteristieke van het Forum Romanum.

Momenteel zijn er nog drie Korinthische zuilen van 12 m hoog over, die zich tussen de Basilica Julia en het Huis van de Vestaalse Maagden bevinden.

Tempel van Romulus

De Tempel van Romulus bevindt zich tussen de Tempel van Antoninus en Faustina, en de Basilica Maxentius. Oorspronkelijk vormde het de ingang tot de Vredestempel, maar later hergebruikte keizer Maxentius het als tempel ter nagedachtenis van zijn zoon Valerius Romulus, die in 309 n.Chr. op jonge leeftijd stierf.

De theorieën over de naam van de tempel zijn tegenstrijdig. Sommigen beweren dat het de tempel van de Penaten was (beschermgeesten van een familie of van de Staat), maar de laatste tijd linken deskundigen het gebouw aan de tempel van Jupiter Stator. Volgens de legende was de tempel gesticht door Romulus op de plaats waar de Sabijnse Maagdenroof had plaatsgevonden.

Wat de structuur betreft, is de ronde tempel geheel in baksteen gebouwd, overdekt door een koepel en voorafgegaan door een façade die werd geaccentueerd door een concave vorm en waarin vier nissen waren geopend voor vier standbeelden. De bronzen poort is een van de weinige overgebleven Romeinse deuren en heeft een mechanisme dat nog werkt.

Tempel van Caesar

Na de moord op Gaius Julius Caesar in 44 v.Chr., die tijdens een zitting van de Senaat plaatsvond, werd zijn lichaam naar de Regia verplaatst en voor begrafenisrituelen gereed gemaakt. Op de plaats van de crematie werd in 42 v.Chr. een schrijn opgericht ter ere van hem en kort hierna werd er ook een altaar en een marmeren zuil gebouwd met de inscriptie “Parenti Patriae” (Vader des vaderlands).

Caesar’s erfgenaam Octavianus (de latere keizer Augustus) liet op de plaats van de zuil een tempel bouwen gewijd aan zijn achteroom. Dit was tevens de eerste vergoddelijking van een overleden Romeinse leider. Op 18 augustus 29 v.Chr. werd de tempel door Octavianus ingewijd, waarbij grootste spelen werden georganiseerd.

Hoewel de Tempel van Caesar grotendeels verloren is gegaan, blijkt uit afbeeldingen van oude munten dat deze zes zuilen aan de voorkant had. Het 3,5 m hoge verlengde podium aan de voorzijde heeft een halfronde opening, waarin een altaar stond (Rostra ad Divi Iulii). Dit was waarschijnlijk de plaats waar Caesar werd gecremeerd.

Tempel van Venus en Roma

In 121 n.Chr. werd de Tempel van Venus en Roma door keizer Hadrianus ontworpen, een liefhebber van kunst en architectuur. Hij wijdde het aan de godinnen Venus Felix (de gelukkige Venus) en Roma Aeterna (het eeuwige Rome). Hoewel de tempel in 135 n.Chr. door Hadrianus werd ingewijd, werd hij pas in 141 n.Chr onder leiding van keizer Antoninus Pius voltooid.

Het is de grootste tempel van het oude Rome en strekt zich uit in het gebied tussen de Basiliek van Maxentius en de vallei van het Colosseum. Voor de bouw werd er onder andere materiaal van de Domus Aurea gebruikt. Het gigantische beeld van Nero dat daar toen stond (gemaakt van brons en ruim 35 meter hoog), besloot Hadrianus aan de god van de zon te wijden en liet het met behulp van 24 olifanten verplaatsen naar een plek naast het Colosseum.

De tempel bevatte twee symmetrische cellae (tempelkamers), waarin ieder het beeld van een godin op een troon stond. Het ene beeld was van Venus, de godin van de liefde en de mythologische moeder van Aeneas. De ander was van Rome, de godin die de Romeinse staat symboliseert.

Tempel van Antoninus en Faustina

De in 141 n.Chr. opgerichte tempel is gemakkelijk te herkennen aan de grote inscriptie op de architraaf: “Aan de goddelijke Antoninus en de goddelijke Faustina bij decreet van de Senaat” (DIVO • ANTONINO • ET DIVAE • FAUSTINAE • EX • S • C).

Dit is de tempel die Antoninus Pius liet bouwen voor zijn vrouw Faustina. Het gedeelte van de inscriptie dat aan de keizer gewijd is lijkt later te zijn toegevoegd, nadat ze in 141 stierf en vergoddelijkt werd.

De tempel bevindt zich ten noorden van de Regia, tussen de Basiliek Aemilia en de tempel van Divo Romolo. Hij staat op een hoog platform van peperino-blokken (een soort vulkanisch gesteente dat door de Romeinen in hun bouwwerken werd gebruikt), voorafgegaan door een trap. De pronaos (voorkant van de tempel) met zijn tien grote zuilen is bijna intact gebleven. In het midden staan de overblijfselen van het oude altaar en de cellae vertonen op de twee voornaamste zijden een afbeelding van griffioenen.

In de zevende of achtste eeuw werd de tempel omgevormd tot een katholieke kerk die werd gewijd aan San Lorenzo in Miranda (de heilige Laurentius), van wie werd gedacht dat hij op deze plaats ter dood was veroordeeld. In 1536 werd de kerk gedeeltelijk afgebroken en werden de zijkapellen verwijderd om het uiterlijk van de oude kerk te herstellen voor het bezoek van keizer Karel V. De kerk die vandaag zichtbaar is, werd uiteindelijk in 1602 in barokstijl herbouwd door Orazio Torriani.

Tempel van Vespasianus en Titus

De tempel aan de voet van het Capitool werd gebouwd ter ere van de vergoddelijkte keizers Vespasianus en Titus.

Titus had het heiligdom laten bouwen en gewijd aan zijn overleden en vergoddelijkte vader Vespasianus. Titus regeerde zelf echter maar een paar jaar. Na zijn dood in 81 n.Chr. werd de tempel voltooid door zijn broer Domitianus, die het vervolgens ook wijdde aan Titus. De tempel was de eerste belangrijke toevoeging aan het Romeins Forum sinds de tijd van keizer Augustus.

Het gebouw was 33 m lang en 22 m breed met een hexastyle portiek (met zes zuilen) in Korinthische stijl. De zuilen waren 1,57 m breed en 13,2 m hoog. Vandaag de dag zijn er alleen nog drie zuilen van marmer over, met een klein deel van de architraaf versierd met verschillende offer voorwerpen (mes, bijl, enz.).

Vredestempel

Tussen 71 en 75 n.Chr. gaf Vespasianus de opdracht om de Templum Pacis (ook Forum Pacis of Forum Vespasiani genoemd) te bouwen ter ere van Pax, de godin van de vrede.

Toen hij samen met zijn zoon Titus de Joodse Oorlog in Judea en Galilea had gewonnen, had hij naar zijn mening de vrede in Rome herstelt. Met de oorlogsbuit uit Judea kon hij de kosten voor het bouwen van de tempel gemakkelijk dekken.

De Vredestempel werd in 75 n.Chr. ingewijd en naast het vereren van de godin van de vrede, werd deze ook gebruikt om de gestolen Joodse kunstschatten en andere oorlogsbuiten tentoon te stellen.

Aan het einde van de tweede eeuw (191 n.Chr.) brandde de tempel af en werd daarna herbouwd door Keizer Severus. Hij was waarschijnlijk ook degene die de opdracht gaf om de Forma Urbis Romae te laten maken. Deze grote marmeren stadskaart van Rome werd in in het begin van de 3e eeuw in de aula van de tempel gehangen.

Wat ooit een van de mooiste bouwwerken van Rome was, verdween in de middeleeuwen langzaam onder het stijgende grondniveau. Bovengronds bleef de aula waar de Forma Urbis hing wel bewaard en uiteindelijk verbouwd tot de kerk Santi Cosma e Damiano.

Boog van Septimius Severus

Deze imposante boog werd in 203 n.Chr. in opdracht van de Senaat gebouwd ter ere van keizer Septimius Severus en zijn zonen Caracalla en Geta. De inscriptie op het monument verwijst naar twee glorieuze daden van Septimius Severus die de eerste jaren van zijn bewind kenmerkten.

Niet alleen had hij het einde van de burgeroorlog bewerkstelligd, waarin hij zijn tegenstanders de baas was geworden en de keizerlijke troon had bemachtigd (193 en 195-197 n.C.), maar hij had ook de oorlog tegen de Parthen gewonnen (195 en 197 n.C.), die leidde tot de vestiging van de nieuwe provincies Mesopotamië en Osrhoene.

Het plein van het Comitium wordt begrensd door deze triomfboog, een monumentaal bouwwerk dat kenmerkend is voor de Romeinse tijd en zich bevindt aan de zijde van het Comitium en de Regia. Het werd gebruikt voor een zuiveringsritueel telkens als het leger terugkeerde van een overwinning. Wanneer zij onder de boog doorliepen en weer voet zetten op de heilige grond van Rome, werden de generaal en het leger gezuiverd van het bloed van hun vijanden.

Na de dood van Septimius Severus, werden zijn zonen co-keizers. Het was een moeizame samenwerking, die eindigde met het bevel van Caracalla om zijn broer Geta te doden. Hierna besloot hij om zijn broers naam en bewijs van bestaan te verwijderen van alle inscripties, standbeelden en afbeeldingen die in de boog aanwezig waren.

Boog van Titus

In het oostelijke deel van het Forum Romanum, op de noordelijke helling van de Palatijn, bevindt zich een triomfboog met een enkele boog. Het werd gebouwd door de Senaat ter nagedachtenis van keizer Titus, na zijn dood in 81 AD.

Op de gevel zijn vier marmeren halve zuilen te zien. De belangrijkste versiering van de hele boog is die aan de binnenkant. Aan de westzijde draagt het werk een inscriptie waarin de keizer door de Senaat een divus (god) wordt genoemd. Vergoddelijkt vanwege de Joodse oorlog die hij als vorst voerde in Galilea, waardoor Jeruzalem werd verwoest, waarna hij in triomf werd ontvangen na zijn terugkeer in Rome.

Aan de linkerzijde van de boog zie je bijvoorbeeld dragers met voorwerpen die veroverd waren tijdens de strijd van Titus tegen de Joden. In dit geval zilveren trompetten en de zevenarmige kandelaar, de belangrijkste symbolische voorwerpen bij de verovering van Jeruzalem.

Basilica Porcia

In het oude Rome waren basilieken geen religieuze gebouwen. Zij waren eerder een ontmoetingsplaats voor burgers waar financiële transacties plaatsvonden, handel werd gedreven en rechterlijke uitspraken werden gedaan.

De Basilica Porcia is de oudste basiliek van het Forum, gebouwd in 184 v.Chr. door de beroemde militaire en politieke leider M. Porcio Catone (beter bekend als Cato de Oude of Cato de Censor).

In de late Romeinse Republiek was het een centraal politiek gebouw, waar onder andere de tribunus plebis (volkstribuun) de belangen van de plebejers (het gewone volk) tegenover de patriciërs (de elite) behartigde.

In 52 v.Chr. brak er brand uit in het Comitium tijdens de begrafenis van Clodius, veroorzaakt door zijn volgelingen. De ruïnes van het gebouw werden waarschijnlijk in hetzelfde jaar afgebroken en de basiliek werd niet herbouwd.

Basilica Aemilia

De Basilica Aemilia werd gebouwd in 179 v.Chr. en is de enige van de republikeinse basilieken die bewaard is gebleven. Deze werd onder leiding van de censoren Marco Emilio Lepido en Marco Fulvio Nobiliore geconstrueerd. Doordat er vooral door de laatstgenoemde censor zoveel zorg werd besteed aan de bouw ervan, werd de basiliek ook wel de “Basilica Fulvia” genoemd.

Na verschillende restauraties door leden van de gens Aemilia, een van de oudste patriciërshuizen van Rome, kreeg het werk de naam “Basilica Aemilia” en later “Basilica Paulli”, naar de Aemilius Paullus-tak van de familie. Deze restauraties vonden plaats in 78, 54, 34, 14 v.Chr. en 22 n.Chr., tijdens het bewind van Tiberius.

Basilica Opimia

In 121 v.Chr. wijdde de consul L. Opimio de Basilica Opimia in, waarvan hij zelf de opdracht had gegeven om te laten bouwen. De basiliek bevond zich naast de nieuwe tempel van Concordia, ook gebouwd door Opimio.

De geschiedenis van de basiliek is nauw verbonden met de eerder genoemde tempel die werd afgebroken en herbouwd tijdens de heerschappij van Augustus (7 v.Chr. - 10 n.Chr.). Als gevolg kwam er meer oppervlakte vrij voor nieuwe gebouwen en leidde dit tot de afbraak van de Basiliek van Opimio.

Basilica Sempronia en Basilica Julia

De Basilica Sempronia werd in 169 v.Chr. gebouwd door censor Tiberius Sempronius Gracchus, vader van de beroemde Gracchus en Tiberius. Er wordt gezegd dat hij voor de bouw van Sempronia het terrein van het huis van generaal en politicus Publius Cornelius Scipio en enkele opslagplaatsen aan de noordoostelijke kant van het Forum Romanum met de grond gelijk moest maken.

Op de plaats waar de basiliek Sempronia stond, bouwde Julius Caesar in 54 v.Chr. ter zelfverheerlijking de Basilica Julia. Deze stond tussen de Tempel van Saturnus en de Tempel van Castor en Pollux. Ondanks het feit dat het werk nog niet voltooid was, werd de basiliek in 46 v.Chr. ingehuldigd, twee jaar voor de dood van Caesar.

Het gebouw werd afgemaakt door zijn opvolger Augustus, maar leed schade door een brand in 12 v.Chr. Hierna werd de basiliek opnieuw herbouwd en hernoemd naar Gaius en Lucius (de geadopteerde zonen van Caesar) maar het bleef bekend onder zijn oorspronkelijke naam.

Vandaag de dag zijn de overblijfselen van de Basilica Julia (bij de Tempel van de Dioscuri) en de Basilica Aemilia (naast de Curia en de Lapis Niger) nog te zien.

Basilica Maxentius

De Maxentius Basiliek (ook Basilica Nova of Basilica Constantini genoemd) is de laatste en grootste Romeinse basiliek die is gebouwd. Maxentius was in het begin van de 4e eeuw (308 - 312) begonnen aan de bouw maar zijn zegevierende rivaal Constantijn voltooide het met enkele wijzigingen in het ontwerp.

Gelegen aan het noordoostelijke uiteinde van de heuvel Velia, stond het naast de verlaten Vredestempel en de Tempel van Venus en Roma, die door Maxentius werd gerestaureerd. Het gebouw was bestemd voor de gerechtelijke activiteiten van de magistraat. Een tijd lang raakte de naam van dit gebouw in de vergetelheid, maar dankzij onderzoek werd de oorsprong ervan achterhaald en kreeg het weer zijn oorspronkelijke naam.

De basilica werd gekenmerkt door de aanwezigheid van een groot middenschip, gescheiden door zuilen en pilaren van de twee zijschepen, met de oorspronkelijke ingang aan de oostzijde. Aan het hoofd van het schip bevond zich een apsis waarin een 12 m hoog kolossaal beeld was geplaatst.

Porticus Deorum Consentium

De Porticus Deorum Consentium (ook de Porticus van de Twaalf Goden genoemd) was een bouwwerk waar de twaalf belangrijkste Romeinse goden en godinnen werden vereerd. Daartoe behoorden zes vrouwelijke godinnen en zes mannelijke goden: Apollo, Ceres, Diana, Juno, Jupiter, Mars, Mercurius, Minerva, Neptunus, Venus, Vesta en Vulcanus.

Het huidige gebouw stamt uit de 2e helft van de eerste eeuw n.Chr. en is waarschijnlijk de vervanger van een ouder gebouw, dat bij de Grote Brand van Rome in 64 n.Chr. verloren ging. In 367 n.Chr. werd de porticus nogmaals gerestaureerd.

Aan de voorkant van het bouwwerk staan de Korinthische zuilen van de Porticus, uitgevoerd in wit marmer. Achter de zuilengalerij bevinden zich acht kamers van 4 m hoog en 3.7 m breed. Waar de 12 beelden van de goden van origine stonden is niet archeologisch aangetoond.

De Porticus Deorum Consentium bevindt zich aan het Capitolijnse uiteinde van het Romeins Forum, tussen de Tempel van Saturnus en de Tempel van Vespasianus en Titus in. Van het huidige bouwwerk zijn nog vier zuilen en de architraaf origineel, de rest is er in 1858 weer bij gebouwd.

Umbilicus Urbis Romae

Dit kegelvormige, bakstenen gebouw uit de tijd van de Severiërs is gelegen tussen de Rostra en de Boog van Septimius Severus. Het monument was oorspronkelijk bekleed met marmer en travertijn. Zoals de uitdrukking zelf in het Latijn zegt, is het “de Navel van Rome”, het centrum van de stad.

De Umbilicus Urbis Romae heeft een kleine opening die toegang geeft tot een ondergrondse holte, die werd afgesloten door een steen die de doorgang versperde. Volgens de legende was de put, die qua vorm leek op het hemelgewelf, het middelpunt van de stad en vertegenwoordigde hij een poort die de wereld van de levenden verbond met de wereld van de doden.

De poort bleef het hele jaar gesloten, behalve op drie dagen (24 augustus, 5 oktober en 8 november) wanneer de twee werelden met elkaar verbonden waren. Deze dagen werden als religieus beschouwd, waardoor alle openbare activiteiten op die data verboden waren.

Zuil van Foca

Het laatste monument dat na de val van het keizerrijk op het Forum Romanum werd gebouwd, is de Zuil van Foca (608 n.Chr.). De zuil werd gebouwd ter ere van de Byzantijnse keizer Foca.

De uit wit marmer opgetrokken zuil staat er nog steeds, maar zonder het standbeeld dat zich er bovenop bevond. Het is gelegen tussen de Lapis Niger en de Basilica Julia.

Weetjes over the Forum Romanum

Nu je meer weet over de geschiedenis van het Forum en zijn belangrijkste monumenten en gebouwen, is hier een overzicht van interessante weetjes. Ontdek bijvoorbeeld waar het Forum Romanum zijn naam aan te danken heeft, waarom er ieder jaar een groots volksfeest werd gevierd en wat voor macabere voorstellingen er plaatsvonden.

De herkomst van de naam

Oorspronkelijk werd het woord “forum” gebruikt om de ruimte rond een huis of een graftombe aan te duiden. Later werd het woord gebruikt om het politieke, religieuze, commerciële, administratieve en culturele centrum van de stad aan te duiden.

Volgens andere bronnen is de oorsprong van het Forum Romanum afgeleid uit het latijn, wat “Romeins marktplein” betekent. Dit verwijst naar de oorspronkelijke functie van de archeologische plek waar goederen naartoe werden gebracht om te worden verkocht.

De legende die Romulus en de Lapis Niger verbindt

De schrijver Plinius de Oudere verhaalt dat drie heilige bomen (een vijgenboom, een wijnstok en een olijfboom) het plein in het centrum van het Romeins Forum domineerden.

Volgens de legende van de Romeinse mythologie werden de tweelingbroers Romulus (stichter van Rome en eerste keizer) en Remus, nadat ze in een voederbak in de Tiber werden geworpen, waren gevonden door de wolvin Lupa Capitolina en gezoogd onder de vijgenboom.

Tegenwoordig zijn deze bomen herplant om de herinnering aan deze legende te herdenken op de oudste plaats van het Forum, de Lapis Niger.

Zoals eerder vermeld, dachten de Romeinen in latere tijden dat dit heiligdom de plaats was waar Romulus werd gedood en begraven. Om deze reden kunnen we aannemen dat de oude stenen inscriptie bedoeld was om mogelijke ontheiligers te vervloeken en om het graf te beschermen van de stichter van de Eeuwige Stad.

De Saturnaliën

De Saturnaliën was een Romeins volksfeest dat voor het eerst werd gevierd op 17 december 497 v.Chr., tijdens de inwijding van de Tempel van Saturnus (de Romeinse god van het graan en de landbouw). De rituelen tijdens de festiviteiten hebben iets weg van wat we vandaag de dag kennen als Kerstmis en Carnaval.

Tijdens het festival werd er een groot openbaar banket georganiseerd en werd er gezongen, gefeest, gegeten en gegokt. Ook gaven ze elkaar kado’s zoals kaarsen, poppen en maskers. In de Tempel van Saturnus, waar een ivoren beeld van de god stond, was het hele jaar door een touw gebonden om de voeten. Maar deze werd tijdens de viering losgemaakt zodat de god kon aanschuiven bij het grote banket.

Een ander opvallend ritueel is dat er tijdens het banket, de rollen van slaven en hun meesters werden omgedraaid. De slaven mochten zich verkleden en werden bediend door hun meesters. De sociale orde werd even vergeten en de slaven konden zich tijdelijk als vrij beschouwen.

Oorspronkelijk duurde het feest een dag, maar werd langzamerhand uitgebreid naar zeven dagen (van 17-23 december).

De Vestaalse maagden

Zoals vermeld in het gedeelte over de Tempel van Vesta, waren de Vestaalse Maagden priesteressen die deelnamen aan de cultus van de godin Vesta. Samen met de keizer hadden ze exclusieve toegang tot de Tempel van Vesta, gelegen op het Forum Romanum.

Zij waren verantwoordelijk voor het brandend houden van het heilige vuur, wat nooit mocht doven. Daarnaast hadden zij ook de taak om water uit de heilige bron van de nimf Egeria te halen, dat voor de reiniging van de tempel werd gebruikt.

De priesteressen woonden in het Huis van de Vestaalse Maagden en namen actief deel aan het leven in de hoofdstad en leidden een comfortabel leven, dankzij particuliere giften en legaten. Ook hielpen zij de armen en zwakkeren, en konden gratie verlenen aan veroordeelden. Er wordt gezegd dat de eerste vestaal de moeder was van Romulus en Remus.

De zes maagden werden door Paus Maximus gekozen uit een groep van twintig meisjes tussen zes en tien jaar. Oorspronkelijk moesten zij afkomstig zijn uit adellijke families. Daarnaast moesten de priesteressen een gelofte van kuisheid afleggen en konden pas na 30 jaar de cultus verlaten. Wanneer de gelofte niet werd nageleefd, zouden zij levend begraven worden en hun verleider zou gegeseld worden tot de dood.

Macabere voorstellingen

De centrale Rostra was een plaats waar offers aan de goden werden gebracht en belangrijke toespraken en vonnissen werden uitgesproken door redenaars en magistraten. Echter had deze plaats nog een andere functie, die in die tijd heel gewoon was, namelijk het tentoonstellen van de verminkte lichamen van verslagen vijanden of politieke rivalen. Het kwam ook voor dat alleen ledematen of lichaamsdelen werden getoond.

Hoewel dit vandaag de dag wreed en ongewoon lijkt, diende deze praktijk destijds als waarschuwing voor degenen die zich tegen de Romeinen wouden keren maar ook als uiting van macht en politieke autoriteit van het Romeins imperium.

Een voorbeeld van dit verschijnsel is de strijd om de macht tussen Cicero en Marcus Antonius. Toen Cicero verloor, werden zijn afgehakte hoofd en handen publiekelijk tentoongesteld op het Forum.

Tickets

Alle beschikbare kaartjes geven toegang tot de Palatijn, het Colosseum en het Romeins Forum. Hier is een overzicht van de verschillende soorten tickets:

Type ticket
Prijs*
Geldigheidsduur
SUPER toegang**
Details
Type ticketNormaalNormaal + AudiogidsNormaal + Videogids“Full Experience Arena”“FullExperience Underground”
Prijs*€ 16,00€ 19,50€ 22,00€ 22,00€ 22,00
Geldigheidsduur24 uur24 uur24 uur48 uur48 uur
SUPER toegang**NeeNeeNeeJaJa
DetailsEenmalig toegang tot het Colosseum en eenmalig toegang tot het Forum/Palatijn gebied.Toegang is hetzelfde als het normale ticket maar met een audiogids.Toegang is hetzelfde als het normale ticket maar met een videogids op een tablet.Eenmalig toegang tot het Colosseum incl. de arena, plus eenmalig toegang tot het Forum/Palatijn en de SUPER bezienswaardigheden.Hetzelfde als de “Full Experience Arena”, maar met toegang tot het ondergrondse gedeelte i.p.v. de arena.

*Online tickets hebben € 2,00 boekingskosten.

**SUPER bezienswaardigheden omvatten: Nero’s Cryptoporticus, het Palatijn Museum, de Aula Isiaca met de Loggia Mattei, het Huis van Augustus, het Huis van Livia, de Tempel van Romulus, de Santa Maria Antiqua en de Domus Transitoria.

Bovendien is het mogelijk om een rondleiding voor het ondergrondse gedeelte van het Colosseum en de arena te boeken. De kosten voor deze upgrade zijn € 9,00 en alleen beschikbaar als optie voor de “Full Experience Arena” en de “Full Experience Underground”.

Als je geen rondleiding wilt boeken, is het mogelijk om voor € 6,00 een audio- of video gids aan je ticket toe te voegen. Deze zijn beschikbaar in verschillende talen en hebben een inhoud van hoge kwaliteit.

Verkooppunten

Tickets voor de archeologische zone van het Forum Romanum, de Palatijn en het Colosseum kunnen online worden gekocht of rechtstreeks aan de loketten op de dag van je bezoek.

Wij raden aan om je tickets online te kopen. Als je dit niet doet zul je waarschijnlijk lang in de rij moeten staan om binnen te komen. Bovendien heb je (meestal) de optie om je tickets vooraf te printen of op te halen bij het loket (waar een minder lange rij zal staan).

Koop hier je kaartjes voor de archeologische zone van het Forum Romanum, de Palatijn en het Colosseum.

Kortingen en gratis toegang

  • Kinderen onder de 18 jaar, ongeacht hun nationaliteit, hebben gratis toegang tot het archeologische gebied.
  • Europese burgers tussen 18 en 25 jaar hebben recht op het gereduceerde tarief van € 2,00 voor elk beschikbaar ticket.
  • Elke eerste zondag van de maand is de toegang tot de archeologische zone voor iedereen gratis. Houd echter wel rekening met de lange rijen en drukte.

Voor alle online tickets (ook met korting), moeten boekingskosten van € 2,00 worden betaald.

Roma Pass

De Roma Pass is een toeristenkaart die niet fysiek opgehaald hoeft te worden en gescand kan worden vanaf je telefoon bij alle attracties en musea. Met de pas kun je onder andere gratis toegang krijgen tot het Forum Romanum.

Hieronder vind je een overzicht van alle voordelen van de Roma Pass:

  • Gratis entree tot het Romeins Forum, het Colosseum en de Palatijn (incl. audiogids).
  • Gratis entree tot de Sint-Pietersbasiliek (incl. audiogids).
  • 20% korting op musea, inclusief de Galleria Borghese en het Nationaal Museum van Rome.
  • 20% korting op rondvaarten, inclusief de Hop-on Hop-off Cruise en de Rome Diner Cruise.
  • 20% korting op fietstochten, excursies en rondleidingen.
  • Gratis “skip the line” ticket voor het Vaticaanse Musea & Sixtijnse Kapel.
  • Gratis enkeltje naar Rome centrum vanaf Ciampino of Fiumicino Airport.
  • Gratis “hop-on hop-off” bus ticket (24 uur geldig).

Je kunt je Roma Pass onder andere kopen via deze website.

Openingstijden

Het Forum Romanum is elke dag van het jaar geopend, behalve op 1 januari en 25 December.

Het Forum opent gewoonlijk om 8.30 uur en sluit tussen 16.30 uur en 19.00 uur, afhankelijk van het seizoen. Het loket bij de ingang gaat een uur voor sluitingstijd dicht.

In verband met COVID-19 kunnen de openingstijden worden aangepast. Ga naar deze website voor de actuele openingstijden van het Forum Romanum.

Handige tips voor je bezoek

  • Vergeet niet dat het Forum Romanum, de Palatijn en het Colosseum deel uitmaken van één archeologische zone, waardoor de beschikbare tickets toegang geven tot alle drie de bezienswaardigheden.
  • In tegenstelling tot het Colosseum, zijn er normaal geen lange rijen om het Forum Romanum of het Palatijn binnen te gaan. Wél is het aan te raden om je ticket vooraf online te boeken.
  • Indien je een tijdstip moet kiezen voor je bezoek (online ticket), is dat alleen voor toegang tot het Colosseum. Voor het Forum Romanum en de Palatijn hoef je dit niet te doen.
  • Het is raadzaam om minstens 2 uur uit te trekken voor een bezoek aan het Forum Romanum. Om het meeste uit je bezoek te halen, kun je een rondleiding met een gids doen.
  • Houd er op zonnige dagen rekening dat er weinig schaduwrijke plekken zijn in het gebied. Neem bijvoorbeeld een hoed of pet mee om je te beschermen tegen de zon.
  • Bereid je voor op de wachttijden om binnen te komen. Door de mogelijke drukte en een verplichte veiligheidscontrole met metaaldetectoren kan het namelijk wat langer duren om binnen te komen.
  • Kleine en middelgrote rugzakken zijn toegestaan maar moeten wel door de veiligheidscontrole.
  • Vergeet je paspoort of identiteitskaart niet. Anders krijg je geen toegang tot de archeologische zone.

Locatie van het Forum

Het Forum Romanum ligt tussen het Colosseum en Piazza Venezia, in de vallei die het Capitool en het Palatijn van elkaar scheidt.

De huidige oppervlakte van het archeologische gebied van het Forum Romanum bedraagt meer dan 100 duizend m² en strekt zich uit over ongeveer 600 meter langs de Via dei Fori Imperiali.

Raadpleeg de kaart met details over de in- en uitgangen van het Forum Romanum en de Palatijn.

In- en uitgangen

Hier is een overzicht van mogelijkheden om het Romeins Forum binnen te komen en weer te verlaten:

  • De hoofdingang (en tevens uitgang) van het Romeins Forum, langs de Via dei Fori Imperiali.
  • De hoofdingang (en tevens uitgang) van de Palatijn, langs de Via di San Gregorio, ten zuiden van het Colosseum.
  • De uitgang langs de Via Sacra, naast de Boog van Titus en voor het Colosseum.
  • De uitgang bij het Capitool, achter de Boog van Septimius Severus, aan de westkant van het Forum.

Vergeet niet dat het Colosseum, het Forum Romanum en de Palatijn deel uitmaken van één grote archeologische zone.

Zo bereik je het Romeins Forum

Dankzij de uitstekende ligging in het hart van Rome is het zeer gemakkelijk om het Forum Romanum te voet of met het openbaar vervoer te bereiken.

Met de metro

Het dichtstbijzijnde metrostation bij het Forum Romanum is het station Colosseo op lijn B. Bij de uitgang van het station moet je naar rechts en ongeveer 6 minuten doorlopen, richting de Via dei Fori Imperiali, om de hoofdingang van het Forum te bereiken.

Een enkeltje (BIT) voor een metro rit kost € 1,50, maar er zijn ook verschillende soorten abonnementen verkrijgbaar.

Met de bus

Je kunt een van de volgende stadsbuslijnen gebruiken om het Romeins Forum te bereiken:

Lijn
Dichtstbijzijnde ingang*
Details
Routebeschrijving
Lijn75818587117118
Dichtstbijzijnde ingang*Romeins ForumPalatijnRomeins ForumRomeins ForumRomeins ForumRomeins Forum en Palatijn
DetailsDeze lijn verbindt Piazza dell’Indipendenza met het zuidelijke deel van Trastevere. De halte aan de Via Cavour ligt op enkele meters van de hoofdingang van het Forum.Deze lijn is handig om de ingang van de Palatijn te bereiken. Het verbindt het oosten van Rome met het Vaticaan via het Colosseum en de Via di San Gregorio.Deze lijn verbindt Termini met het zuid-oosten van Rome, met een halte vlakbij de hoofdingang langs de Via dei Fori Imperiali.Deze lijn verbindt het gebied ten noorden van Castel Sant’Angelo met de zuid-oostelijke voorsteden van Rome via de Via dei Fori Imperiali.Deze lijn komt langs het Colosseum en de Via dei Fori Imperiali. De halte Via Cavour ligt het dichtste bij de hoofdingang van het Forum Romanum.Deze lijn komt langs de Palatijnse heuvel, het Colosseum, het Forum, Piazza Venezia en het Circus Maximus om vervolgens uit te komen bij de Villa dei Quintili in de zuidelijke buitenwijken van Rome.
RoutebeschrijvingZie routeZie routeZie routeZie routeZie routeZie route

*Zoals eerder vermeld, maken het Forum Romanum en de Palatijn deel uit van hetzelfde archeologische gebied. Als je via een van de hoofdingangen naar binnen gaat, kun je binnendoor beide gedeeltes bereiken.

Stadsbussen gebruiken dezelfde kaartjes als de metro, trams en stadstreinen in Rome. Een enkele reis met een BIT kaartje kost € 1,50. De beschikbare abonnementen zijn ook geldig voor bussen.

Met de tram

Er is geen tramhalte bij de hoofdingang van het Forum Romanum, maar er zijn er wel een paar in de buurt:

Lijn
Dichtstbijzijnde ingang*
Details
Routebeschrijving
Lijn38
Dichtstbijzijnde ingang*PalatijnRomeins Forum
DetailsDe halte bevindt zich naast het Colosseum, vandaar kun je in 5 minuten naar het Forum Romanum lopen. Deze lijn verbindt Trastevere met het gebied van Villa Borghese.De halte Piazza Venezia ligt op 5 minuten lopen van de hoofdingang van het Forum Romanum. De lijn leidt naar het zuidwesten van Rome en passeert Trastevere.
RoutebeschrijvingZie routeZie route

*Zoals eerder vermeld, maken het Forum Romanum en de Palatijn deel uit van hetzelfde archeologische gebied. Als je via een van de hoofdingangen naar binnen gaat, kun je binnendoor beide gedeeltes bereiken.

Ook voor de tram kun je het BIT enkeltje van € 1,50 of een van de beschikbare abonnementen gebruiken.

Met de taxi

Taxi’s zijn de handigste, maar ook de duurste manier om naar het Forum Romanum te gaan. Een ritje vanaf station Termini duurt iets minder dan 10 minuten en kost ongeveer € 7,00.

In Rome is het moeilijk om op straat een taxi aan te houden. Je kunt het beste naar een standplaats gaan of een taxi via de telefoon of een app bestellen.

Ook zijn er enkele dingen waar je rekening mee moet houden als je een taxi wilt pakken. Meer details en tips hierover kun je vinden in onze gids over de taxi’s van Rome.

Te voet

De beste manier om Rome te ontdekken is te voet. De ligging van het Forum Romanum in het hart van de stad is ideaal. Zo kan het gemakkelijk worden meegenomen op een wandelroute langs andere bezienswaardigheden in de omgeving.

Bezienswaardigheden in de buurt

Zoals eerder vermeld, wordt het Forum Romanum omringd door andere bezienswaardigheden. Hier is een lijst van attracties die je op loopafstand vanaf het Forum kunt bezoeken.

Colosseum

Het Flavisch Amfitheater is het belangrijkste symbool van Italië en daarom zeker een bezoekje waard tijdens je verblijf in Rome. Elk jaar bezoeken zo’n zes miljoen reizigers de ruïnes van het Colosseum, die behoren tot de zeven nieuwe wereldwonderen.

Toegang tot het Romeins Forum, het Colosseum en de Palatijn is in een enkel ticket inbegrepen.

Het Colosseum is gelegen aan de oostkant van het Forum Romanum (5 minuten lopen).

Palatijnse Heuvel

De Palatijn is een van de zeven heuvels van Rome en de eerste die werd bewoond. Sinds de keizertijd was het de heuvel waar de keizers hun paleizen bouwden.

Hier kunt je onder andere de overblijfselen van de residenties van het Huis van Augustus, de Domus Tiberiana, het Huis van Livia, de Domus Aurea, de Farnesische Tuinen, de Domus Transitoria en de Hut van Romulus bezichtigen.

De Palatijn is binnendoor toegankelijk vanaf het Forum Romanum. Van buitenaf is er een ingang 500 m ten zuiden van het Colosseum (7 minuten lopen).

Boog van Constantijn

Van de drie Triomfbogen die nog in Rome bestaan, is dit de best bewaarde. Het opvallende monument werd in het begin van de vierde eeuw gebouwd ter herdenking van de overwinning van Constantijn I in de Slag bij de Milvische Brug in 312 na Christus.

Het is het laatste grote monument van het keizerlijke Rome en werd ingehuldigd op de 10e verjaardag van Constantijns bewind. Het is een imposant monument van 21 meter hoog en 25,6 m breed en stond op de triomfroute van Rome.

De Boog van Constantijn bevindt zich dicht bij de uitgang van het Forum (die langs de Via Sacra, naast het Colosseum).

Keizerlijke Fora

De keizerfora bestaan uit een serie van monumentale fora (openbare pleinen). Deze zijn gebouwd over een totale periode van 150 jaar (tussen 46 v.Chr. en 113 n.Chr.). Door de jaren heen hebben o.a. Caesar, Vespasianus, Augustus, Nerva en Trajanus hun steentje bijgedragen bij de uitbreiding ervan.

De keizerfora werd gebouwd om het Forum Romanum te vervangen nadat deze te klein was geworden door de sterke bevolkingsgroei en niet meer kon voldoen als centrum van Rome.

De ingang van de Keizerlijke Fora bevindt zich in het noordelijke deel van het Forum Romanum, aan de overkant van de Via dei Fori Imperiali (5 minuten lopen).

Piazza Venezia

Samen met Altare della Patria behoort Piazza Venezia tot de meest iconische bezienswaardigheden van Rome. Het is gelegen aan de voet van de heuvel Campidoglio, waar vijf van de belangrijkste straten van de stad elkaar kruisen. Het heeft zijn naam te danken aan het nabijgelegen Palazzo Venezia, dat werd gebruikt als ambassade van de Venetiaanse Republiek in Rome.

Enkele bezienswaardigheden op dit plein zijn Palazzo Bonaparte, het Monument voor Victor Emanuel II, Palazzo Venezia, Basilica San Marco, en de buste van Madame Lucrezia.

Piazza Venezia ligt ten westen van het Forum Romanum, aan de andere kant van de Via dei Fori Imperiali (5 minuten lopen).

Circus Maximus

Dit archeologische gebied wordt beschouwd als het grootste sportstadion dat door de mens is gebouwd en was bijna duizend jaar lang de plaats van legendarische amusementsactiviteiten.

Het grootste deel van het gebouw ligt nu ondergronds en bovengronds is er niet veel meer te zien. Via een virtual reality tour kun je echter ontdekken hoe het circus er vroeger uitzag. Het is zeker een bezoekje waard.

De ingang van het Circus Maximus ligt 900 m ten zuiden van het Forum Romanum (11 minuten lopen).

Domus Aurea

De overblijfselen van het grote paleis dat keizer Nero in 64 na Christus liet bouwen, kunnen worden bezocht tijdens een unieke virtual reality rondleiding.

De virtual reality bril maakt het mogelijk om de extravagante residentie van Nero in al haar glorie te verkennen en een idee te krijgen van hoe het er in die tijd zou hebben uitgezien.

De ingang van de Domus Area ligt 550 m ten noordoosten van het Forum Romanum (6 minuten lopen).

Ludus Magnus

De Ludus Magnus was de grootste van de vier ludi (gladiatorenscholen) die bekend zijn uit het oude Rome. Het rechthoekige gebouwencomplex werd gebouwd in opdracht van keizer Domitianus (81-96) en voltooid door Hadrianus (117-138).

Het gebouw lag in de vallei tussen de Caelius en de Esquiline, ten oosten van het Colosseum, waarmee het door een onderaardse gang verbonden was.

Het Ludus Magnus is te bereiken door de straat over te steken vanaf de oostkant van het Forum Romanum (7 minuten lopen).

Basiliek van San Clemente

Dit intrigerende gebouwencomplex is een rooms-katholieke kerk, gewijd aan paus Clemens I. De eerste verdieping werd in de vierde eeuw gebouwd en is daarmee een van de oudste christelijke kerken van Rome.

In de loop der eeuwen zijn er drie opeenvolgende verdiepingen overheen gebouwd, waarvan de bovenste drie kunnen worden bezocht. Tijdens een bezoek kun je onder andere de ondergrondse tempel van de Perzische zonnegod Mithras en talrijke middeleeuwse fresco’s bewonderen.

De Basiliek van San Clemente ligt op 650 m van het Forum Romanum (5 minuten lopen).